De base case: zo rekent u een reststroomroute eerlijk door

Elke herbestemming van een reststroom klinkt in de presentatie goed. Of hij ook in de boekhouding goed is, bepaalt één ding: de base case, de rekensom die alleen meetelt wat zeker is. Wij nemen geen besluit, en adviseren u geen besluit te nemen, op een rekensom die zijn optimisme nodig heeft om te kloppen. Dit artikel beschrijft hoe die base case is opgebouwd, wat er bewust buiten blijft en wanneer u moet stoppen.

De opbouw: drie onderdelen, geen vierde

De base case van een routewijziging bestaat uit drie onderdelen.

Vermeden afvalkosten. Wat u stopt te betalen op de huidige route: gate fee, transport, containerkosten, rejectverrekeningen. Niet het contracttarief, maar de werkelijke kosten uit uw eigen facturen. Die twee verschillen vaker dan u denkt. Dit is de enige post die met zekerheid vaststaat, want hij is al betaald.

Ketenkosten van de nieuwe route. Alles wat de nieuwe bestemming kost: transport naar de nieuwe ontvanger, voorbehandeling en eventueel ontverpakken, acceptatie- en verwerkingskosten, regie en administratie. Hier geldt het omgekeerde principe: reken niet met de beste aanbieding, maar met getekende of ten minste schriftelijk bevestigde tarieven, inclusief de rejectbandbreedte die de ontvanger hanteert.

Zekere afzet. Alleen opbrengsten waarvoor een afnemer, een prijsmechaniek en een contract bestaan. Bij vergisting is dat doorgaans de gasopbrengst met een afgesproken afzetroute. "Zeker" betekent hier: iemand heeft getekend, of er ligt een term sheet met prijsopbouw en risicoverdeling. Een marktindicatie is geen afzet.

Vermeden kosten minus ketenkosten plus zekere afzet: dat is de hele som. Is de uitkomst positief, dan is er een gesprek. Is hij negatief, dan is er geen project, hoe goed de rest van het verhaal ook klinkt.

Wat er bewust buiten blijft

De verleiding zit in de bijvangst: digestaat dat als meststof kan worden afgezet, CO₂ die mogelijk kan worden afgevangen, groencertificaten die extra waarde vertegenwoordigen, de reputatie- en rapportagewaarde van een betere route. Al die posten kunnen echt zijn. Maar ze horen pas in de rekensom wanneer ze contractueel hard zijn: een afnemer, kwaliteitseisen, een prijs, een toewijzing van de claim aan één eigenaar.

De reden is niet voorzichtigheid als karaktertrek, maar besluithygiëne. Een project dat alleen doorgaat dankzij onzekere posten, is een project dat bij de eerste tegenvaller verdedigd moet worden in plaats van beoordeeld. Wie de upside buiten de base case houdt, kan hem later alleen maar meevallen. Wie hem erin stopt, heeft hem nodig. En van certificaten en CO₂-claims geldt bovendien: dezelfde waarde mag maar één keer worden geclaimd. Zolang die toewijzing niet vastligt, is meetellen niet optimistisch maar onjuist.

Gates: vooraf afspreken wanneer u stopt

Een eerlijke rekensom heeft een tweelingbroer: een eerlijk stopcriterium. Wij werken met gates: vooraf afgesproken voorwaarden waaraan voldaan moet zijn voordat de volgende fase start. Geen routewijziging voordat de juridische route gesloten is en de base case op werkelijke facturen staat. Geen opschaling voordat één route drie maanden stabiel draait: acceptatie, weging, rejects en kosten binnen de afgesproken bandbreedte. En een afgesproken moment om te stoppen als de cijfers structureel buiten die bandbreedte vallen.

Gates voorkomen de duurste fout in dit soort trajecten: doorgaan omdat er al tijd in zit. Een project dat zijn eigen stopcriteria publiceert, hoeft nooit mooier te rapporteren dan de werkelijkheid. Er is immers vooraf afgesproken wat tegenvallen betekent.

De toets die u zelf kunt doen

U kunt elke aanbieder van reststroomoplossingen (ons inbegrepen) langs deze lat leggen met vier vragen. Op welke cijfers is de besparing gebaseerd: op mijn facturen of op een aanname? Welke opbrengsten zitten in de som, en welke daarvan zijn getekend? Wat is het stopcriterium, en wie bewaakt het? En: krijg ik de rekensom zelf te zien, regel voor regel, zodat mijn eigen mensen hem kunnen nalopen?

Wie op die vier vragen een helder antwoord krijgt, heeft een base case. Wie een presentatie terugkrijgt, heeft een belofte. Het verschil daartussen is precies het verschil tussen een besluit en een gok, en bij een reststroom die elke week de poort uit rijdt, is er geen enkele reden om te gokken.